Wyjeżdżasz na wakacje do Szwecji? Chcesz przyszpanować znajomym i rodzinie? A może po prostu chcesz mieć blade pojęcie o tym co dzieje się dookoła i czy jakiś jasnowłosy Szwed przypadkiem Ci nie grozi?

To masz szczęście, bo przyszła pora na wpis o słownictwie wakacyjnym. A tą porą jest koniec lipca, czyli zasadniczo już tych wakacji półmetek. Ale nieważne kiedy – ważne, że jest!

Wpis stworzony jest z uwagą o osobach, które nie mają żadnej historii z językiem szwedzkim. Żaden wstyd! Ba – powiedziałbym wręcz, że normalne. Na pewno bardziej niż moja chora fascynacja wszystkim co szwedzkie. Jednak jeśli zacząć naukę szwedzkiego, to dlaczego akurat nie teraz? Nie musi być poważnie i na sto procent możliwości; z każdym kolejnym poznanym słówkiem – nawet prostym i krótkim jak „hej” czy „jag” – jesteśmy lepszymi wersjami samych siebie. Powinienem zostać spikerem motywacyjnym, wiem. Ale koniec śmiania się ze mnie – pośmiejmy się ze Szwedów.

 

Välkommen till Sverige!

Przylecieliście, przypłynęliście, przyjechaliście. Może przyszliście – wtedy bardzo szanuję. Witamy na szwedzkiej ziemi. Kraina przeklętych i pysznych kanelbullar i przeklętego obecnie-trochę-kulejącego Zlatana. Nie żartuję – prawdopodobnie będą to dwie pierwsze rzeczy, które zobaczycie na lotnisku czy w porcie. Ale o tym kiedy indziej. Na razie parę bardzo podstawowych słówek, których możecie użyć nawet w rozmowie po angielsku i będą bardzo mile widziane:

Hej!„cześć, dzień dobry”. Używane jest dosłownie wszędzie. Dla polskiego ucha może brzmieć dziwnie prosto, zwłaszcza w połączeniu z tym mocnym szwedzkim „j”, ale jest to główny sposób witania i żegnania w całej Szwecji – zarówno dość formalny, jak i potoczny. Szwedzi uwielbiają powtórzenia i modyfikacje, więc bardzo często usłyszycie też rzeczy w stylu „hej, hej!”, „hejsan!”, „hej allihopa!” czy „hej då”. Pojawią się również „hallå” i „tjena”; „god kväll” (dobry wieczór), „god morgon” (dzień dobry) czy „god natt” (dobranoc)Już tu pojawia się jednak przestroga – Szwedzi bywają bardzo leniwi i niedbali, co bardzo często powoduje, że z ich ust nie wydobywają się pełne słowa, a dźwięki w stylu „hjrå” (połączone w jeden dźwięk „hej då”) czy „śa” („tja”, czyli skrót od „tjena”. Często skracają też frazy do pojedynczych słów, np. zamiast całego „god kväll” powiedzą tylko „kväll”. Można się oczywiście domyślić o co chodzi, ale warto zaznaczyć, że chyba żaden Szwed nie przeczyta wyraźnie i osobno każdej głoski czy litery w słowie.

Tack! – czyli „dziękuję” lub traktowane jako domyślne „proszę” (np. „gå bort, tack” – co u nas przetłumaczylibyśmy jako „proszę, odejdź”, choć „odejdź; dzięki” też jest nawet logiczne). Istnieje wiele wariantów (typowo.) – „tack tack!”, „tack så mycket”, „tusen tack”, „tack snälla” czy „tackar”. Szwedzi lubią rzucać podziękowaniami na lewo i prawo. Chwast językowy czy wpajana od małego nadmierna uprzejmość? Tego nie wie nikt.

Förlåt! – czyli „przepraszam”, używane gdy coś przeskrobaliście. Na przykład gdy naruszycie przestrzeń osobistą Szweda, nadepniecie mu na but, czy przypadkowo dotkniecie. Będzie udawał, że tego nie zauważył, popatrzy się w przestrzeń i minimalnie odsunie. Ale nie myślcie, że nie musicie przeprosić. I znowu – wychodzi lenistwo, gdyż najczęściej usłyszycie „f’lå[t]”. Jeśli w ogóle. A swoją drogą – literę „å” czytamy zasadniczo jak polskie „o”. Nie „e”, nie „a”. To jednak dość istotna różnica.
Drugim, może trochę „lżejszym” słówkiem jest:

Ursäkta! – czyli jeśli „förlåt” było odpowiednikiem angielskiego „sorry”, to „ursäkta” może oznaczać bardziej coś w stylu „excuse me”. Dosłownie, bo „en ursäkt” to wymówka, czyli „excuse”. Patrzcie, jak się angielski w życiu przydaje. Żeby uczyć się szwedzkiego.
Słowa używajcie gdy chcecie np. o coś zapytać. „Ursäkta” jest obecnie moim zdaniem trochę „lżejsza” niż „förlåt”, ale pierwotnie funkcjonowała (i dalej funkcjonuje) we frazie „Jag ber om ursäkt”, która ma w moim odczuciu trochę większą wagę. Ale może się mylę.

Myślę, że magicznych słówek wystarczy. Pora na poważniejsze sprawy. Bo co już zrobicie jak będziecie chcieli coś w Szwecji znaleźć?

W Szwecji język angielski jest wszędzie. WSZĘ-DZIE.  Na lotnisku, w mieście, w sklepie – gdziekolwiek byście nie poszli powinniście znaleźć angielskojęzyczne znaki lub dogadać się z kimś wręcz na pół-migi. Mała dygresja – jak to jest ze znajomością angielskiego w Szwecji? Popularny konsensus jest taki, że Szwedzi mówią świetnym angielskim i może tak jest – w stolicy. Bardzo często jednak podczas rozmów z dość przypadkowymi ludźmi zauważałem dość rażące błędy językowe i gramatyczne. Moim zdaniem – Szwedzi generalnie mówią po angielsku bardzo płynnie i bez zastanowienia, ale jeszcze częściej masakrują go bez mrugnięcia okiem. Ważne jednak, że swobodnie się dogadacie.

Często warto jednak zaoszczędzić te parę sekund czy minut na gorączkowym poszukiwaniu angielskich znaków. A oto kilka najważniejszych słówek, dzięki którym Wasza orientacja w terenie zdecydowanie się poprawi. I nie tylko!

SVERIGE – Szwecja

en gata – ulica
en väg – droga
en trappa / trappor – schody
en hiss / hissar – winda
en våning / ett plan / en nivå – piętro, poziom
en buss – autobus
ett tåg – pociąg
SJ – Statens Järnvägar szwedzkie koleje państwowe
att åka – jechać (jako pasażer)
en bil – samochód
en anhalt – przystanek
en [slut]station – [końcowa] stacja
en tunnelbana / T-banan – metro
ett flygplan – samolot
en flygplats – lotnisko
en biljett, biljetter – bilet, bilety
att köpa – kupować

norr – północ
söder – południe
öst – wschód (nie mylić  ‚ö’ z ‚o’, bo „en ost” to ser)
väst – zachód

höger – prawo
vänster – lewo

ett land – kraj
en stad – miasto
en huvudstad – stolica
en storstad – metropolia, aglomeracja
en by – wieś
en sjö – jezioro
en ö – wyspa
en skärgård – szkiery
ett berg – góra, choć również wzgórze
ett fjäll – góra, bardziej wysoka, w tym te na północy Szwecji
en skog – las

en toalett / toan – toaleta
ett museum – muzeum
en restaurang – restauracja
en krog – knajpa, pub, bar
en affär – sklep
ett hotell – hotel (hotele w centrum mniejszego miasta z restauracją często nazywane są ett stadshotell)
ett rum – pokój
ett vatten – woda
ett kaffe – kawa
ett öl
– piwo
ett vin – wino
en sprit – alkohol, który nie jest ani piwem ani winem
en läsk – soda, soft-drinks (Cola etc.)
en kopp – kubek (np. en kopp kaffe)
en flaska – butelka (np. en flaska vatten)

Po kupowaniu czegoś w sklepie nieświadoma Waszego pochodzenia kasjerka może zapytać „Är det bra så?” ([e de bra so]) co znaczy w luźnym tłumaczeniu tyle co „to wszystko?”. W formie pytania skierowanego do Was możecie jeszcze usłyszeć słowa „kvitto” (rachunek) i „påse” (torebka).

Jeśli chcecie zapytać koniecznie po szwedzku co gdzie jest – powiecie: „Ursäkta, var är … ?” lub „Hur kommer man till … ?” lub po prostu użyjcie miejsca z intonacją pytającą, np. „Toan?”, jest to jak najbardziej do zrozumienia. Chociaż humorystycznie dodam, że o drogę powinniście pytać Szweda w absolutnej ostateczności. Rozpowszechniam stereotyp niezręcznego socjalnie Skandynawa, ale robię to, bo parę razy widziałem na własne oczy jak dorosły facet zrobił się wyraźnie zmieszany na twarzy gdy niemiecka turystka spytała go o drogę. O zgrozo, po angielsku.

Na razie to powinno być wszystko. Z pewnością ominąłem całą masę bardziej lub mniej ważnych słówek, ale gdybym miał zawrzeć każde potencjalnie przydatne, to nie skończyłbym tego wpisu do świąt. Jeśli wybieracie się do Szwecji, a po szwedzku ani me, ani be – nie ma co się martwić! Poradzicie sobie doskonale po angielsku, a może nawet i po niemiecku. Choć na wszelki wypadek zaopatrzcie się może w mapę. Na szczęście na początku wakacji roaming w krajach Unii Europejskiej znacznie staniał – w chwilach słabości zawsze możecie zapytać Siri; i tak ma więcej charyzmy od przeciętnego Szweda.

P.S: Żartowałem.

 

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s